je kunt ook altijd terug door deze poort

De tuinen van hoop.

In Frankrijk werden de laatste jaren een aantal zeer zinvolle initiatieven genomen, die mensen perspectieven geven waarmee ze verder kunnen. Ze zijn niet spectaculair, komen amper in het nieuws. Toch vind ik ze vermeldingswaard omdat ze laten zien hoe kleine stappen grote dingen bewerken, ook al spelen deze zich af op enkele vierkante meters. Ze kaderen ook in een oude visie, waarin het verband tussen wat een mens in samenwerking met de natuur doet ook op hem een rechtstreekse uitwerking heeft. Een verband dat nog steeds wordt voorgeleefd door bewoners van het oerwoud. Door met de natuur samen te werken komen de sjamanen tot kennis en inzicht in de werking van planten en hun toepassing bij ziekten.

In een psychiatrisch ziekenhuis in Lyon tuinieren enkele psychiaters samen met enkele patiënten, die wegens een psychose opgenomen werden. Het werken in de tuin brengt spontane contacten op gang en het ordent de geest. Door zich te concentreren op de groei en bloei van planten en hun verzorging, krijgen de patiënten vanzelf ook meer aandacht voor hun innerlijke behoeften. Innerlijke beelden kunnen zich verbinden met beelden die spontaan in de geest opduiken en om herkenning vragen. Het beeld van een plant verandert voortdurend zonder dat de samenhang verloren gaat. Dat geeft vertrouwen en rust.

Weer ergens anders in het land tuinieren de leraren met de leerlingen in een tuin, die eigendom van de school is. Ook ouders kunnen daar komen zien hoe hun kinderen tuinieren en op deze wijze meer tot zichzelf komen. De kinderen ontdekken spontaan hun verantwoordelijkheidsgevoel, omdat de zorg om een plant of groente hen aanspreekt. Ze leren eveneens hoe je met de natuur kan samenwerken zodat je geen onnodige ingrepen moet doen. Tuinieren maakt deel uit van hun innerlijke vorming. Ze leren op de eerste plaats zichzelf kennen en ontdekken. Maar de innerlijke processen, die ze zelf doormaken worden door dit praktisch in de natuur bezig zijn aanschouwelijk.

Dicht in de buurt van Parijs, midden in een heel drukke woonbuurt, werden door de gemeente een aantal percelen grond vrijgegeven, waarop buurtbewoners samen tuinieren. Een aantal mensen begeleiden vrijwillig het project en investeren hun tijd en kennis om anderen in dit werk te introduceren. Mensen, die werkloos zijn krijgen weer perspectief en kunnen zich weer nuttig maken. Het is ongelooflijk wat er hierdoor tussen de buurtbewoners op gang komt. In de buurt ligt ook een bejaarden rusthuis. Ze komen dagelijks langs, sommige zelfs in rolstoel, en vertellen over hun tuinervaringen of geraken geboeid door alles wat zich daar afspeelt. Kinderen en jongeren ontmoeten de bejaarden en er komt een vruchtbare uitwisseling op gang.

In een ander tuininitiatief worden marginalen uitgenodigd om mee te komen tuinieren. Het gevoel ook te kunnen bijdragen aan hun eigen bestaan en in hun werk te kunnen uitdrukken wie ze zijn geeft hun perspectief. Ook hier zorgen begeleiders ervoor dat tijdens het tuinwerk kansen tot persoonlijke ontwikkeling gegeven worden.

Al deze initiatieven worden de tuinen van hoop genoemd. Ze zijn alle gefundeerd op een geloof in de mogelijkheid van heraanpassing in de mens, die echter moet worden aangesproken en omkaderd. Het is juist deze omkadering die het perspectief mogelijk maakt. Deze vorm van tuineren leert mensen zijn en Zijn. Jezelf worden en jezelf ervaren als een onderdeel van een groter geheel. Een klein maar onmisbaar onderdeel. Deze kleinschalige initiatieven laten ook zien dat de grootschaligheid van onze economie steeds meer gaten vertoont. Dat kleinschaligheid ook zin heeft.

In de jaren zestig publiceerde E.F. Schumacher een boek met als titel ‘Hou het klein’. Hij waarschuwde toen reeds voor een economie die steeds grootschaliger werd. Maar wat deze tuinen van hoop vooral laten zien is dat we door de natuur te leren kennen we onszelf kunnen kennen. Dat elke handeling in de natuur een manier toont om met onszelf om te gaan. Een natuurlijke manier, ingebed in onze natuur.

‘Ik twijfel er niet aan of het is mogelijk om een nieuwe richting te geven aan de technologische ontwikkeling,
een richting die haar zal terugvoeren tot de werkelijke behoeften van de mens, en dat betekent ook: tot de werkelijke afmeting van de mens. De mens is klein en daarom moeten we het klein houden.
Streven naar een reusachtige schaal is streven naar zelfvernietiging. En wat is de prijs voor een heroriëntatie?
We zouden kunnen bedenken dat we de zaak omdraaien, als we de kosten van ons voortbestaan gaan berekenen. Natuurlijk moet voor alles wat de moeite waard is worden betaald.
De technologie zó te heroriënteren dat zij de mens dient in plaats van hem te vernietigen,
vergt in de eerste plaats een inspanning van de verbeelding en het afleggen van de angst.’
 

E.F.Schumacher

Hieronder worden de doelstellingen van deze tuinen van hoop nog eens op een rijtje gezet. Ondertussen bestaan in Frankrijk reeds een 70 tal van deze ecologische biologische tuinen, waarbij mensen op een solidaire en goedkope manier hun groenten kweken en met elkaar delen.

Mensen die het geestelijk en fysiek moeilijk hebben kansen geven tot een zinvolle vrijwillige bijdrage in een samenwerkingsverband.

Fysiek en regelmatig werken in de open lucht om een natuurlijk ritme op te bouwen.

Hiertoe dragen bij:

- het volgen en waarnemen van het ritme van de seizoenen en de veranderingen die planten hierbij ondergaan
- leven in overeenstemming met het ritme van een plant, die elke dag groeit, rijpt en tenslotte verwelkt
- het plezier van zaaien, planten, verzorgen en oogsten,
handelingen die spontaan aanzetten tot het dragen van verantwoordelijkheid
- samen het werk verdelen, de opbrengst delen, de vreugde ontdekken van samen verantwoordelijkheid dragen.
- werken op een manier, die het welzijn van de mens en de planeet ten goede komt.